Mas Gibran Rakabuming Raka Dalam Budaya Jawa Gagrag Surakarta

Oleh: Dr. Purwadi, M.Hum

(Ketua Lembaga Olah Kajian Nusantara LOKANTARA)

A. Lila lan Legawa Kanggo Mulyaning Negara

Nama lengkapnya Gibran Rakabuming Raka. Asma kinarya japa, bahwasanya nama itu beserta dengan japa mantra harapan. Gibran ini juga nama penyair kaliber dunia. Rakabuming mengacu pada kokohnya jagad raya. Sedangka Raka merujuk pada aspek daya pangaribawa senioritas kasepuhan.

Dalam seni pedalangan sebutan Ingkang Raka nata ing negari Dwarawati, begitu familier. Raja Dwarawati ini dianggap sangat bijaksana, ahli siasat, sakti mandraguna, waskitha ngerti sakdurunge winarah. Kita percaya bahwa Mas Gibran nyandhang asma minulya ini beserta dengan kandungan filosofis. Jumbuh kang ginayuh sembada kang sinedya.

Bapaknya seorang besar dan tenar, Ir. H. Joko Widodo. Dalam lintasan sejarah Jawa ada nama Joko Tingkir, yang penuh dengan keteladanan, keutamaan, keluhuran, keagungan. Masyarakat Jawa yang tinggal di gunung agunung, dua adua, kutha akutha mengenal Joko Tingkir dengan penuh rasa kagum. Tembang megatruh memberi deskripsi yang agung dan anggun.

Megatruh

Sigra milir sang gethek sinangga bajul

kawan dasa kang njageni

ing ngarsa miwah ing pungkur

tanapi ing kanan kering

sang gethek lampahnya alon.

Perjalanan hidup Joko Tingkir mirip dengan kisah Joko Widodo. Berakit-rakit ke hulu, berenang-renang ke tepian. Bersakit-sakit dahulu, bersenang-senang kemudian. Ki Ageng Sela memberi bekal ngelmu satataning panembah jati. Ki Ageng Banyubiru memberi wejangan kawruh kasampurnan. Sabar sebagai penguasa, syukur sebagai rakyat. Wulangan lahir batin demi diusahakan murih padhanging sasmita.

Joko Tingkir atau Mas Karebet dibimbing oleh Ki Ageng Butuh yang mengajarkan jroning urip ana urup, jroning urup ana urip kang sejati. Itulah puncak rasa jati, sari rasa jati, sarira sajati. Sari rasa tunggal, sarira satunggal, naga sari tunggal, nagara satunggal sebagaimana ungkapan Bhinneka Tunggal Ika. Semboyan kenegaraan yang sangat dihayati oleh Ir. H. Joko Widodo. Lila lan legawa kanggo mulyaning negara.

Sarjana winasis yang terdiri dari Ki Ageng Panjawi, Ki Ageng Pemanahan, Ki Ageng Juru Martani, Ki Ageng Karanglo, Ki Ageng Pringapus, Ki Ageng Giring menjadi penyokong utama Joko Tingkir. Berkat jiwa kebangsaan dan sifat kerakyatan pada tahun 1546 Joko Tingkir dinobatkan menjadi raja Kraton Pajang dengan gelar Sultan Hadiwijaya. Joko Tingkir dan Joko Widodo mengutamakan konsep labuh labet.

Trahing kusuma, rembesing madu, wijining amaratapa, tedhaking andana warih. Semangat kebangsaan ini tentu mengalir dalam tubuh Mas Gibran. Kacang ora ninggal lanjaran, perjuangan Ir. H. Joko Widodo diteruskan oleh Mas Gibran Rakabuming Raka dengan sepenuh hati. Konsep kebangsaan dan kerakyatan menjadi landasan pergaulan. Budi luhur kulinakna, watak asor singkirana.

Peran sang ibu tentu juga besar pada kepribadian Mas Gibran. Ibu Iriana Joko Widodo ibarat mustikaning putri, tetungguling widodari. Beliau memang ayu hayu rahayu. Ibunya Mas Gibran ini telah menjadi warangka keluarga Joko Widodo. Warangka manjing curiga. Dengan selamat sentosa Bu Iriana mengantarkan ke depan pintu gerbang kejayaan.

Siji garising pasthi, loro temune jodho, telu tumurune wahyu, papat mundhaking pangkat, lima tibaning begja. Mas Gibran Rakabuming Raka lahir di Surakarta pada tanggal 1 Oktober 1987. Bertemu jodoh dengan Mbak Selvi Ananda, melahirkan Jan Ethes Srinarendra dan Lembah Manah. Lengkap sudah kawibawan, kamulyan, kabagyan, pasangan Joko Widodo dan Iriana.

Kehadiran Bobby Nasution yang berjodoh dengan Kahiyang Ayu membuktikan jalur pluralisme. Joko Widodo punya menantu orang Batak memperkokoh praktek keberagaman keluarga. Kaesang Pengarep adalah adik bungsu Gibran. Semua anggota trah Joko Widodo saiyek saeka praya, mendukung penuh langkah Mas Gibran. Bersatu kita teguh, bercerai kita runtuh. Siaga ing diri sawega ing gati, gotong royong lan gugur gunung murih arum kuncarane negari.

Gugur Gunung

Ayo kanca ayo kanca ngayahi karyaning praja

Kono-kene kono-kene gugur gunung tandang gawe

Sayuk sayuk rukun bebarengan ro kancane

Lila lan legawa kanggo mulyaning negara

Siji loro telu papat bareng maju papat-papat

Diulang-ulungake murih enggal rampunge

Holopis kuntul baris holopis kuntul baris

Holopis kuntul baris holopis kuntul baris

B. Andhap Asor Wani Ngalah Luhur Wekasane

Kota Surakarta merupakan bumi kelahiran Mas Gibran. Sura berarti berani, Karta berarti berkarya. Hidup di lingkungan kota Surakarta seharusnya berani untuk berkarya. Rajin pangkal pandai, hemat pangkal kaya. Wong Solo paham benar arti wirya arta winasis.

Dalam kawruh kejawen diajarkan unggah ungguhing basa, kasar alusing rasa, jugar genturing tapa. Leluhur Surakarta memberi wejangan tentang pentingnya seseorang memiliki wirya arta winasis. Wirya kekuasaan, arta keuangan, winasis kepandaian. Ketiganya diterangkan dalam bait pangkur dengan begitu indahnya.

Pangkur

Kang mangkono iku tandha

Yen janma diweruh wajibing urip

Nggugu wulang nut ing kukum

Tetep nora kamalan

Arep mangan gelem nyambut karyanipun

Kang utang esah sanyata

Kang kalal ing lahir batin.

Bonggan kang tan merlokena

Mungguh ugering ngaurip

Uripe lan tri prakara

Wirya arta tri winasis

Kalamun kongsi sepi

BAGIKAN KE :