Wonten malih wanita ingkang lenjang sariranipun, rema ngandhan-ngandan, payudara, weweg, pakulitanipun pingul, mlerah angusuma, anteng jatmika semu mrakati, anor ing raga, manawi ngandika kaupamekaken pait gendhis, sarta ugi yen mesem. Punika mratandhani wanita punjul, langkung sasamining estri.
Sasedyanipun arja, tebih dhateng pandamel awon, nyingkiri tindak kang ton susila, tindak tanduk mawi dugi-dugi, ageng pangapuntenipun, manawi wonten ingkang sisip, lan ambekipun. Punika katurangganipun dipunwastani gedhang kancana. Pawestri ingkang kados makaten punika deduka utawi panyendhu.
Wonten malih wanodya lenjang, sariranipun abrit, pasurya¬nipun lancip, rema sakedhik, jangga panjang, payudara alit, Watekipun saged pados sandhang tuwin tedha sarwi gampil. Kuciwanipun sithik ragi mbasiwit, tega tilar saresminipun pilih tandhing. Pantesipun punika namung kagem kalangenan, jalaran manawi nilar wewatekipun andhandhang mengsah manawi sampun nari¬punika candranipun wohing wuni ingkang mateng.
Menggah pikajenganipun, sinten tiyangipun ingkang sumerep wohing wuni ingkang mateng wonten ing wit, mesthi kumecer badhe nedha, kepengin raosipun.
Anawi sampun anggigit mesthi kaduwung. Punika kawastanan sri kandhuhan, gadhah watek ageng prihatosipun.
13. Wanita Lenjang Kresna
Wanita ingkang lenjang kresna yen sambada, sarira sarwa prasaja patraping, tanduk, sarta cikat samukawisi¬pun, mboten nglokro sarta singset panganggenipun; punika wanita utawi; tulus sadoyo pandamel; kawastanan bojo sinaraja, langkung sahor kathah dugi tuwin prayogi. Ageng sawabipun wanita punika, asrepan manahipun, ageng tekatipun, angrungkebi, damel sae, saged angladosi remen mengku jatukrama.
Wanita ingkang ageng musibatipun, dedeg lenjang, pasuryan nyatis semu gugut sakedhik, ndangak pasemonipun, remanipun calak celak, suku panjang, ngrunci sariranipun, bokong tepos, punika kawastanan durga nantang minta tand¬hing. Punika kedhaton setan, boten kenging dipuncelaki, watekipun manawi boten ngeruk inggih badhe ngrawus; tansah damel pitenah ngantos kenging kawastanan manawi boten pitenah cape badanipun. Punika namung kalanturing
14. Wanita Lenjang Pethak
Yen wanita lenjang pethak, meh sami kaliyan ingkang len¬ingkang sami katurangganipun, namung dedegipun, candra gedhong kancana, angsaripun sae. Wonten titiking wanita yen wanita ngliga slira, mangka tilem angalingkap sinjangipun, punika kirang pratandha sedheng.
Tindakipun dhateng kakung benter, wateking angsaripun manggih sesakit, lan andhaten¬aken cipta. Ingkang makaten punika prayogi dipunsa¬ratama manawi wanita wau kaleres sare, prayogi kinekepa , sarta kedah matek mantra rumiyin; sinarengan patraping asta, sarta mungel lukmanakim. Andhap, jene pakulitanipun, rema panjamg, kathahipun cekapan, muka bunder, payudara cekapan, ragi anteng, namung sugih wicara, suku celak, nanging sembada, dados sandhanganipun bentrok.
Punika pawestri utami, ageng begjaning wanita punika, pradhah ing samukawis, sugih sadgerek sarta tetepangan, saged nyimpen rajabrana, sarta saged dados pengauhaning sadherek. Punika kawastanan macan katawang, sae kautamanipun; kawastanan nulan ndadar nuju purnama. Watekipun sinuyutan tiyang kathah, ageng pangwasanipun, kathah sedyanipun ingkang kalaksanan, pantes manawi kagem garwa, tuwin amengku drajad.
Wonten kenyo ingkang sarira abrit, alit sariranipun, ananging dedegipun andhap, sumeh ing semunipun, payudara reweg, rema cemeng, namung kakan semunira. Punika wateke rahayu, kenging kapundhut garwa, angayemi, rendah dhiri dhateng kakung, namung wangkal tiyang punika. Katurangga¬nipun kawastanan puspa tajem, samukawis damel sarwi kebat sarta cukat, lan ugi ageng daulatanipun.
15. Wanita Sarira Jene
Pawestri ingkang jene, boten patos inggil, sariranipun lema, celak remanipun, jangga celak semu ndangak, imba nyengar, palarapanipun ciyut, ulat manis, punika boten prayogi manawi kagem garwa sarta klangenan, kathah nindh¬esipun dhateng kakung.
Candra wanita punika kawastanan wajakinikir, inggih milik utawi remen nyilipaken tindak ingkang medal dhedemitan, asor drajatipun. Tiyang pawestri punika tansah caluthak, nggedebus sugih wicanten sarta wasis akarya suka, tanpa tuwuk dhateng kakung. nika ugi kawastanan durga ngerik. Lamun dereng kalajeng, prayoginipun dipunsingkiri.
Wanodya ingkang mbalendhuk ageng pasariranipun, payuda¬ra ageng, dedegira kirang inggil, ragi abrit kulit, sarta kepu pasuryanipun, mblendhang tur ageng bokongipun, yen peksia inggih peksi pritgantil, kawastanan gentha keleng; awan wewatekanipun. Langkung awon malih manawi drijining asta sarta suku celak, utawi tingalipun sulak biru, teksih wonten panunggilanipun.
16. Wanita Sarira Ageng
Wanita ingkang sarira ageng, andhap dedegipun, awis pad¬hang wadananipun, ananging sarira alus, rema akas, pakuli¬:an abrit, rongeh tandanging kenya, cekapan wanita punika. Anamung, karem saresmi, sarta saresminipun sanget angrerantha manah.
Wonten malih wanodya ingkang cemeng, rema memak sarta ngandhan-andhan, semu sadhepah saliranipun, pakulitanipun kasap, anter serta tajem. Wanita punika prayogi. Wewatekanipun kawastanan gedhong minep, sanget angudi kadonyan.
Manawi jangga celak sarwi goreh pangandika, rongeh ing solahipun, kendha sarnu; samukawis damel, watekipun kirang, seneng lumuh ing samukawis, bebudenipun kirang pas, punika candranipun kawastanan tirta menep jroning driji. Watekipun ¬asrepan.
Kenya ingkang sedheng dedegipun, sariranipun semba¬da, jene pakulitanipun, rema panjang lemes tur cemeng, wilis semuning rema, ananging sugih wicara, manawi lumampah ¬lembehanipun merak kesimpir, cekapan prembayunipun, sae wanita punika. Watekipun ayeman, baut tur jujur karsa¬nipun, saged angecani rembag, sarta saged nyimpen wewados, pradhah ing bojakramanipun, kalangkung satiti, kawastanan gedhong kinunci, saged nyimpen raja brana, pantes manawi kagem garwa.
Wanodya ingkang cekapan dedegipun, sarira abrit, rema akas, payudara alit, renyah wicaranipun, pasemonipun mbranyak, punika kawastanan limar sari. Watekipun lumuh asor, karsanipun kedah anindhih, saya ginegaa, ragi cethil wanita punika. Manawi boten dados kajengipun lajeng gega kajengipun piyambak. Awonipun, tiyang ingkang kados makaten punika baten gedhah mitra sae, nanging ubet anggening pados tedha. Pramila, watekipun boten kirang sandhang tedhah. Ingkang punika kawastanan sendhang geng kaapit kali, cekap leladinipun.
17. Wanita Semu Pethak
Wanita ingkang semu pethak, cekapan dedegipun, rema akas cekapan kathahipun, mripat katingal cekap, lathi abrit semu tipis, cekapan prembayunipun, wanita punika utami, luwes samukawis damel. Bebudenipun blaba, kirang ginem, kaduk semu wingit. Sasolahipun angresepaken, pra¬tandha punjul ing sasami, pantes jinunjung drajatipun.
Ageng pasanipun, kathah pawestri lulut. Punika candranipun Pradangga munya ing langit. Wanita punika kawastanan sawur sari, awit saking asmanipun ngambar awit kawentar, utami ageng begjanipun, remen dhateng ngelmi. Yen saged amuriha pawestri ingkang kados punika.
Wanodya cekapan ulesipun cemeng, rema akas tur panjang, payudara weweg, ageng sukunipun, larapan ciyut, ndaler mripatipun, andheng-andheng kaprenah pucuking grana. wanita punika karem saresmi, boten tuwuk ing kakung, miyur antepanipun, seguk mutung tur remen purikan, nanging pradha dhateng bujakramanipun. Wanter wanita punika, karem nedha, ragi cluthak sakedhik, parigelipun kaduk kebat, namung kliwat, dhoso sarta songol pangandikanipun.
Wasta¬nipun durga nguwuh, boten prayogi manawi ginarwa, jalaran kathah silipipun dhateng kakung, boten kenging dipunpita¬dos, langkung wantun tumindakipun dhateng kakung, nyuda¬kaken drajating priya. Wanodya ingkang alit sariranipun, bunder pasuryanipun, mripat ambalalak, rema semu abrit pucuk ragi panjang, nanging ragi barintik, jangga manglung, payudara alit.
Candranipun lir lintang ndhadhari, ulate ndamar kanginan, sarira pamulu jene, punika sae yen ginarwa, watekipun gemi. Kuciwanipun asring remen purik, boten ajeng ujar, tengen talinganipun, winastanan umbul.
Manawi badhe anyarati ingkang supados boten ngupadoso lajeng kauculnya ing wanci bangun. Sangunipun kedah prasaja, suraosipun kados ing ngandhap punika. “Aja purik bojoku, purika lawaku iki”, lajeng dipun getak supados mabur lawa wau lajengipun “Isya Allah bojoku mesthi ora purik, dadi kanthi neng donya. ”
18. Wanita Ules Cemeng
Wanodya ingkang ules cemeng, rema cemeng, rai lancip, weweg, ageng payudaranipun, suku ageng kirang merit, king mripat majeng mundur, yen ngandikan mamanas manah, sanadyan gumujeng sakgegujeng-gujengipun mesthi damel prindinging kulit, sengak suwantenipun, tandangipun tregal-tregel, gedrag-gedrug solahipun.
Punika wanadya panyakit, boten kenging winulang sae, boros trabas tur angkara, ciri kumet sarta muthakel. Adhedhasar lancang, tajangipun munal-munal, karem nylenget, monyar-manyir, Kawastanan kala tinundhung, tampa marem dhateng kakung, sakgongon inggih mungruh.
Teksih tunggalipun pideksa ules jene, rai abrit, remanipun akas, pipi gempil, pasuryan lancip, sukunipun pan¬jang, payudara alit, cekapan wewatekanipun, ananging cangge sawatawis.
19. Wanita Ingkang Lathinipun biru
Manawi lathinipun biru, boten kenging pinitados, jelehan samukawisipun. Manawi lathinipun abrit, watekipun sae. Yen wonten wanita ingkang kados makaten punika kawastanan urup. Sae wanodya punika kagem garwa sarta klangenan, sanget angandheni manah, saged simpen rajabrana.
Yen mbanyak, semunipun ragi lancang tur micara. Anamung, manawi ruruh, katingal anteng merak ati, punika langkung prayogi. Dados, panitiking pawestri ingkang sae sarta ingkang awon pinika sampun katitik saking solah bawa, tandang lan micara, swanten, sarta manawi lumampah, utawi busananipun, ugi patraping lenggah, sarta pasemon ulating mripat punika sampun katawis.
Inggih punika dados tengera¬n watak tuwin wantuning wanita. Mangka solah bawani¬pun ruruh tur lurus respati, punika wewatekanipun alusing Manawi tandang tandukipun tregal-tregel tur mawi yal-yalan, punika mratandhani kirang lurus budenipun, caranipun alus, mratandhani alusing budi. Manawi swanten sugal, mratandhani budenipun kasar. Manawi swante¬n sengak tur sora, mrantandhani dursila ing budi.
20. Tandang Tandukipun Wanita
Manawi tandang tandukipun prasaja, wewatekanipun. Dene manawi patrap kirang prasaja, punika mesthi lamis micaranipun, kapari paosaken alime alim pulasan, njawi pethak nglebet jene. Manawi lurus lampahipun, punika mratandhani alus bebudenipun. Dene manawi lampahipun jalalatan, punika mratandhani ngalunyat budenipun. Manawi lampahipun canthas, amratandhani prawiro ing budi.
Ing ngriki kang nerangaken bilih pangageman wanita, kados ukel, sumekan, setagen, punika kirang sae, kathah jinanipun, tindak silip. Dene manawi ingkang kekah pangamanipun, boten kendho sarta udhar, punika mratandhani santosa manahipun. Dene manawi wonten pawestri ingkang lulut dhateng kumrincinging ringgit sarta gebyaring saloka, punika pawestri sigar selatar, ingkang kawastanan mangen kethip.
Wanodya manawi nuju linggih tansah rongeh, punika mratand¬ani mangsa tingal, kirang antepan budenipun. Manawi tajem anggenipun linggih, mratandhani antepan ing budi.
Menawi wonten wanita ulatipun semu galak, punika mratandhani lenyehan. Manawi ulatipun anteng anter tur pratitis, punika mesthi semu rikuan, ananging prasaja. Punika wanita utami, temen sasedyanipun.
Pramila tiyang kina manawi badhe madosaken jodho anakipun sayektosipun boten gampil. Kedah titi aluran ingkang terang. Aluran kangge tiyang kina wonten tembungipun, punika ugering wanita ingkang sinebut utami. Meng-ambeking wanita ingkang sinebut utami miturut serat¬ kina kapratelakaken kados ing ngandhap punika. Gemi, nastiti, ngati-ati. Liripun gemi, boten purun ngedalaken wragad ingkang kirang prelu.
Liripun nastiti, sumerep ing petang. Saged angrimati gunakayaning kakung saha tansah angkah-angkah sampun ngantos manggih kalepatan saking guru laki, rigen, tegen, mugen. Rigen, saged tata-tata murih prayogi. Tegen tegesipun jenak, tuwekel ing manah, mboten salewengan. Mugen tegesipun boten rongeh boten dindak dursila.
21. Ririh, Ruruh, Rereh
Ririh tegesipun sarwa ing sasolah bawanipun. Ruruh tegesipun jatmika, anteng pasemonipun. Rereh tegesipun sabar manahipun, gumati, mangreti, miran¬ti. Gumati tegesipun tumemen ing manah, ngopeni kuwajibanipun. Mangerti tegesipun saged anuju prana, tansah angen ing mangsa kaba. Miranti, kedah cumadhang ing kapti, anglirwakaken parentah.
Bisu, lumampah, wuta, tuli. Bisu tegesipun cegah pangandika ingkang kirang pralu. Lumampah tegesipun cegah kekesahan, sanja, neningali. Wuta tegesipun boten gadhah paningal sanes, kajawi namung dhateng kakungipun. Tuli tegesipun cegah memirengaken ingkang nanangi tindak kirang prayogi.
Upamenipun, panggasah, pangojok-ojok, lan sanesipun. Kados sampun nyekapi manawi priya saged mengku garwa ingkang kados makaten ambekipun wau. Kados kenging kawas¬tanan nugraha ageng.
Wondene ingkang pawestri nyulayani adat kaliyan pangeran nginggil punika, kenging kabasakaken kuciwa. Saya manawi kathah gothangipun, inggih saya ageng gothangipun.
Tumrap tiyang tengahan mangandhap kathah tiyang estri boten remen dhateng marasepuh, ipe, amargi tiyang tengahan punika yen srawungipun kulina tarkadhang malah tanggelanipun. Punika andadosaken pasulayan. Menggah estri ingkang makaten wau inggih kalebet cacad, awid boten ngenggemi gumatenipun.
(LM-01)