Upacara Tolak Bolak Masa Pandemi
Oleh: Dr Purwadi M.Hum.
(Ketua Lembaga Olah Kajian Nusantara LOKANTARA, Hp 087864404347)
A. Murih Rahayuning Bebrayan.
Memetri tata cara wilujengan. Atas dukungan KRT Bambang Hadipuro, Lembaga Olah Kajian Nusantara LOKANTARA membuat acara ritual. Dengan membaca kidung rumeksa ing wengi. Lantas dilanjutkan wilujengan tolak balak. Murih rahayuning bebrayan.
Tata cara ini dilakukan sesuai dengan protokol kesehatan. Jaga jarak, cuci tangan dan pakai masker. Dengan tujuan memperoleh kebaikan bersama. Begitulah pesan KRT Bambang Hadipuro ketua Lembaga Olah Kajian Nusantara LOKANTARA wilayah Propinsi Jawa Tengah.
Pada hari Kamis, 17 Juni 2021 jam 19 malam tata cara itu dilakukan. Acara wilujengan tumpeng tolak balak. Demi kelancaran panitia bekerja sepenuh hati. Acara ini diselenggarakan oleh Lembaga Olah Kajian Nusantara, LOKANTARA.
Jl Kakap Raya 36 Minomartani Yogyakarta.
Masyarakat Jawa punya adat istiadat luhur yang perlu dilestarikan. Misalnya tata cara wilujengan tolak balak. Orang sering menyebut dengan istilah slametan. Tentu faktor slamet manjadi tujuan utama.
Lembaga Olah Kajian Nusantara, LOKANTARA berusaha melakukan tradisi warisan nenek moyang. Agar kehidupan masyarakat bertambah guyub rukun, selaras serasi seimbang.
Upacara wilujengan tolak balak ini bertujuan untuk mewujudkan masyarakat yang ayem tentrem. Jauh dari mara bahaya, terhindar dari pageblug dan pandemi.
Semua aman selamat lahir batin. Ajaran spiritual Kejawen yang populer di kalangan kasepuhan.
Dhandhanggula.
Ana kidung rumeksa ing wengi,
Teguh hayu luputa ing lara,
Luputa bilahi kabeh,
Jim setan datan purun,
Paneluhan tan ana wani,
Miwah panggawe ala,
Gunane wong luput,
Geni atemahan tirta,
Maling adoh tan ana ngarah mring mami,
Guna duduk pan sirna.
Tembang dhandhanggula tolak balak itu diciptakan oleh Kanjeng Sunan Kalijaga. Wali Sanga Tanah Jawa menyingkirkan pageblug dengan mantra kidungan. Segala halangan dan cobaan akan menyingkir. Suasana menjadi aman damai.
B. Sasmitaning Ngaurip.
Pembacaan Kidung berguna untuk memperoleh pencerahan. Japa Mantra merupakan tembung ghaib yang bernuansa mistis. Makhluk agal alus kena pengaruh pembacaan kidung mantra. Ciptaan para wali bisa menyingkirkan aneka balak.
Leluhur kita punya cara untuk berkomunikasi dengan sesama makhluk. Rakitan ukara yang diwariskan secara turun tumurun. Guna mendapat Sasmitaning ngaurip.
Pangkur Warawedha
Singgah singgah kala singgah,
Pan suminggah durga kala sumingkir,
Sing ngaama sing ngawulu,
Sing ngasuku ngasirah,
Sing ngatenggak lawan kala sing ngabuntut,
Padha sira sumingkira,
Muliha mring asalneki.
Ana kanung saka wetan,
Nunggang gajah telale elar singgih,
Kullahu barang balikul,
Setan lan brekasakan,
Amuliha mring tuwang tawang prajamu,
Iblise ywa keri karang,
Rahman kulhu bolak balik.
Ana kanung Kidul sangkanya,
Nunggang gajah telale elar singgih,
Kullahu barang balikul,
Setan lan brekasakan,
Amuliha mring tawang tuwang prajamu,
Iblise ywa keri karang,
Rahman kulhu bolak balik.
Ana kanung kulon sangkanya,
Nunggang gajah telale elar singgih,
Kullahu barang balikul,
Setan lan brekasakan,
Amuliha mring tawang tuwang prajamu,
Iblise ywa keri karang,
Rahman kulhu bolak balik.
Ana kanung elor sangkanya,
Nunggang gajah telale elar singgih,
Kullahu barang balikul,
Setan lan brekasakan,
Amuliha mring tawang tuwang prajamu,
Iblise ywa keri karang,
Rahman kulhu bolak balik.
Ambalik marang awaknya,
Balik marang jasatira pribadi,
Baluk kersaning Hyang Agung,
Tamat pasinggah setan,
Tulak sarap punika gantya winuwus,
Arane sarap den ucap,
Sagung kamasalah sami.
KRT Edi Basuki membaca kidung pangkur ini dengan nada berirama. Ahli tata busana, gendhing, tosan aji, pawukon ini mendapat tugas sebagai pamong Lokantara cabang Kabupaten Wonogiri. Di rumahnya terpampang lukisan pawukon yang indah.
Candra jiwa merupakan lukisan pribadi manusia. Lewat pawukon diketahui watak wantu seseorang. Agar tetap eling lan waspada. Ajaran leluhur kita memang penuh dengan cipta pralampita.
C. Tata Cara Wilujengan.
Tumuju marang kamulyan kudu madhep mantep. Lokantara yang beralamat di Jl Kakap Raya 36 Minomartani Yogyakarta, memperoleh kemudahan. Bapak Wiyono sekeluarga turut memperlancar jalannya organisasi. Beliau kerap membantu fasilitas perlengkapan. Maklum Pak Wiyono trampil dalam kerajinan kayu.
Panitia wilujengan berbusana batik. Kaum muda mudi berkenan mengenakan iket blangkon. Sebagai tanda identitas nasional. Sudah barang tentu dengan menyadari aspek keberagaman. Bhinneka Tunggal Ika, Berbeda beda tetapi tetap satu.
Nusantara yang digunakan sebagai subyek dan obyek kelembagaan memang tepat. Dari Sabang sampai Merauke terdapat perbedaan bahasa, adat istiadat dan tradisi. Kekayaan Nusantara perlu dikembangkan dan dilestarikan. Sebagai sarana pengkajian butir butir kearifan lokal.
Warga Lokantara mengundang Bapak Nurhadi SH MH. Notaris ternama inilah yang mengurus legalitas Lokantara sampai Kemenhumkam. Ketelitian, ketekunan dan kegigihan keberhasilan. Lokantara berdiri sebagai institusi yang punya landasan hukum. Jasa dan perjuangan ini dikenang sepanjang masa.
Bantuan Bu Endah Budiarti SS MA cukup besar. Beliau adalah dosen ISI Yogyakarta dan alumni UGM yang cocok untuk berdialog. Pelatihan dan pengkajian diikuti dengan senang hati. Selaku sekretaris Lokantara, kiprah mangeja wantah menjadi berkah. Wilujengan ini sekaligus bentuk atur panuwun.
Adityo Jatmiko, Aryo Bimo Setianto, Anindito Wisnu Prasetyo menata tempat wilujengan. Kamis, 17 Juni 2021 hari yang sibuk. Sejak pukul 13 mereka bekerja. Menyapu, bersih bersih, lap lap agar tampak lebih nyaman. Sedangkan Ratu Bangun Bongso sibuk di dapur untuk menyediakan uba rampe. Lila lan Legawa kanggo mulyaning negara.
Tolak balak pada masa pandemi ini merupakan usaha mulia. Orang menyadari kekuatan jagad gumelar dan jagad gumulung. Yaitu makrokosmos dan mikrokosmos.
(LM-01)

Tinggalkan Balasan